Kościół pw. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Maryi Panny

Bazylika mniejsza na Jasnej Górze w Częstochowie, główna świątynia zespołu klasztornego paulinów. Jej historia sięga lat 20. XV wieku, kiedy wzniesiono jednonawową świątynię (obecnie prezbiterium), później — około 1463 — przekształconą w trójnawowy kościół halowy w stylu gotyckim. Obecną formę uzyskała pod koniec XVII wieku po zniszczeniach pożaru z 1690; odbudowana w latach 1690–1693 przez architekta Domenico del Signore w stylu barokowym, a następnie przebudowana w 1693–1696 na bazylikę przez podniesienie ścian. Budowlę ozdobili najwybitniejsi artyści epoki: freski wykonali Karol Dankwart (1693–1695), zaś ołtarz główny wzniesiony w latach 1725–1728 jest dziełem wrocławskiego rzeźbiarza Johanna Adama Karingera i włoskiego architekta Giacomo Antonio Buzziniego — późnobarokowa kompozycja przedstawiająca Wniebowzięcie i koronację Marii Panny, konsekrowana w 1734. Świątynię zdobią również marmuryzowane ściany, bogatą sztukaterię, witraże i obrazy. Zachowały się cztery kaplice: św. Antoniego Padewskiego, św. Pawła Pierwszego Pustelnika (mauzoleum Denhoffów z 1644–1676), Najświętszego Serca Pana Jezusa (mauzoleum Jabłonowskich z 1751–1759) i Świętych Relikwii, a także bogato zdobiona kruchta z około 1631 w stylu manierystyczno-barokowym z freskami z ok. 1717. Na chórze zachodnim umieszczono wielkie organy zbudowane w 1953–1956 przez Stefana Truszczyńskiego, które odsłoniły XVIII-wieczne organy Caspariniego. Świątynia zawiera również późnobarokową amboną z 1762 i ławy z drugiej połowy XVIII wieku.