Bazylika Trójcy Świętej

Zespół klasztorny benedyktynów założony między latami 1102–1138 przez Bolesława Krzywoustego na Świętym Krzyżu (Łysej Górze) w Nowej Słupi, obecnie siedziba Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej. Od 1306 roku przechowuje relikwie Krzyża Świętego, przekazane przez księcia Władysława Łokietka. Obecny kościół, wzniesiony w latach 1781–1789 w stylu barokowym i klasycystycznym według projektu Józefa Karsznickiego, zastąpił dwie wcześniejsze świątynie. Zespół obejmuje gotycki krużganek klasztorny z XV wieku z herbami jagiellońskimi, barokową Kaplicę Oleśnickich (1614–1620) zawierającą od 1723 roku relikwie Krzyża Świętego, oraz liczne dzieła sztuki — obrazy Franciszka Smuglewicza ze scenami ze świątem św. Trójcy i świętych, rzeźby XVII-wieczne, portal marmurowy, XVIII-wieczne stalle i meble intarsjowane. W średniowieczu opactwo było najważniejszym sanktuarium Królestwa Polskiego, wielokrotnie odwiedzanym przez monarchów jagiellońskich. Po supresji klasztorów w 1819 roku mieściło więzienie kryminalne (do 1939), a następnie nowicjat. Od 2013 roku sanktuarium posiada godność bazyliki mniejszej. Zabytkowy zespół wpisany do rejestru zabytków nieruchomych.