Kolegiata pw. Świętego Marcina Biskupa

Romańska kolegiata w Opatowie, wzniesiona prawdopodobnie w drugiej połowie XII wieku, uznawana za najcenniejszy zabytek miasta. Trójnawowa bazylika z transeptem, wzniesiona z piaskowca krzemienistego, posiada dwie wieże na zachodzie i trzy apsydy na wschodzie. Portal romański na fasadzie wschodniej z gotyckim nałożeniem oraz romańskie portaliki w nawach bocznych zdobią się motywami roślinnymi i herbami Łabędź i Odrowąż. Nawa główna pokryta jest późnogotyckim sklepieniem kolebkowym z XVI wieku. We wnętrzu zachowała się barokowa polichromia XVIII-wieczna w błękitno-różowej kolorystyce z scenami batalistycznymi — wymienić należy przedstawienia bitwy na Psim Polu, bitwy pod Grunwaldem oraz husarii pod Wiedniem. Wyposażenie pochodzi głównie z XVIII wieku. Szczególną wartość stanowi renesansowy nagrobek kanclerza Krzysztofa Szydłowieckiego z brązową płaskorzeźbą zwaną Lamentem Opatowskim autorstwa Bartolommeo Berrecciego, przedstawiającą 41 postaci opłakujących zmarłego — dzieło z około 1541 roku. W prezbiterium znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVI wieku, tradycyjnie przypisywany Timoteowi Viti z Urbino. Kolegiata zawiera również ozdobne przedmioty liturgiczne: monstrancję z około 1730 roku, barokowe kielichy, pacyfikał rokokowy z 1752 roku oraz ornaty z XVI i XVII wieku. Archiwum przy kolegiacie przechowuje cenne dokumenty z XVI wieku, wśród nich „Przywilej Opatowski