Kościół Świętego Marcina

Gotycki kościółek na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu, jedna z najstarszych istniejących świątyń miasta — starszy jest tylko kościół św. Idziego. Zbudowany z cegły prawdopodobnie w latach 80. XIII wieku, pierwotnie jako kościół fundacji klasztornej Henryka Probusa pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, jedyna ocalała budowla dawnego zamku piastowskiego. Pierwotnie dwupoziomowy — z podłużnym prezbiterium i przylegającą ośmioboczną nawą — powoli przekształcał się przez wieki; obecne podniesienie gruntu sprawiło, że dolny poziom przyjął charakter krypty. Prace nad kaplicą przerwano ok. 1287 r. na rzecz kolegiaty św. Krzyża; ukończono ją w uproszczonej formie, pozbawionej pierwotnie planowanych cech stylowych. Wezwanie św. Marcina przejął z wcześniejszych obiektów sakralnych terenu zamku. Do 1368 r. należał do klasztoru ołbińskiego, a w latach 1921–1939 służył wrocławskiej Polonii do nabożeństw w języku polskim. Podczas II wojny światowej zniszczony w około 80 proc., odbudowany w latach 1957–1960 przez Tadeusza Kozaczewskiego w zmienionej formie — nawy pomniejszono i nadbudowano, nakrywając daszkiem namiotowym dla uwydatnienia jej pamiątkowego charakteru.