Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

Gotycka, trójnawowa bazylika na Starym Mieście w Krakowie, wzniesiona etapami od XIII wieku. Pierwotny kościół romański z lat 1221–1222 został zniszczony podczas najazdów tatarskich; zastąpił go wczesnogotycki kościół halowy z przełomu XIII i XIV wieku (konsekrowany około 1320–1321). W latach 1355–1365 powstało obecne prezbiterium dzięki fundacji Mikołaja Wierzynka, a w latach 1392–1397 kościół przekształcono w bazylikę poprzez powiększenie okien. W XV wieku dobudowano kaplice boczne, podwyższono wieżę północną, a na przełomie XV i XVI wieku powstał słynny Ołtarz Wielki — arcydzieło rzeźbiarskie Wita Stwosza (lata 1477–1489) z pełnoplastycznymi scenami Zaśnięcia i Wniebowzięcia Marii. W XVIII wieku Francesco Placidi przeprowadził przebudowę we współczesnym stylu późnego baroku, a jego autorstwa jest również barokowa kruchta (1750–1753). W latach 1887–1891 Tadeusz Stryjeński wprowadził neogotycki wystrój wnętrza na podstawie koncepcji Jana Matejki, którego polichromię (1890–1892) wspierali Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer — autorzy witraży w prezbiterium i nad organami głównymi. Fasadę flankują dwie gotyckie wieże: wysoka Hejnalica (82 m) zwieńczona hełmem z 1478 i złoconą koroną z 1666, niższa wieża dzwonnicy (69 m) z renesansową kaplicą Kaufmanów. We wnętrzu znajduje się bogate wyposażenie: późnobarokowe ołtarze XVIII wieku z obrazami uznanych malarzy (Pittoniego, Orłowskiego), ambony (barokowa z 1676, neogotycka z 1898, Walentego Wisza), drewniane posągi świętych, Zygmunta Langmana, witraże mistrzów XV–XVI wieku oraz Wyspiańskiego i Mehoffera. Krucyfiks kamienny Wita Stwosza z przełomu XV i XVI wieku zdobi ołtarz w nawie południowej. Kościół posiada status bazyliki mniejszej od 1962 roku. Od początku lat 90. XX wieku przeprowadzane były kompleksowe prace restauracyjne.